- Datajournalistiek, Reflectie

Reflectie data- en onderzoeksjournalistiek

Afgelopen halfjaar stond voor een groot deel in teken van data- en onderzoeksjournalistiek. Hier heb ik me samen met Cédric, Stephanie en Eline in verdiept. Datajournalistiek valt onder onderzoeksjournalistiek. In de NVJ E-learning van Jerry Vermanen, daar kom ik later op terug, werd er gezegd: 

“Datajournalistiek is een snelgroeiende vorm van onderzoeksjournalistiek die zich onderscheidt door het gebruik van grote hoeveelheden kwantitatieve gegevens als bron.”

Aan de hand van cijfers in databases, de feiten, probeer je een verband of uitschieters te ontdekken. Hierachter zit vaak een verhaal. Om het verhaal rond te maken moeten er experts worden geraadpleegd die argumenten kunnen geven over de uitkomsten van de dataset. Dit houdt dus in dat je als datajournalist zowel de feiten onderzoekt en een verhaal maakt door bronnen te benaderen.

De voorbereiding

Hoe zijn we begonnen?
Stephanie en Cédric hebben tijdens het derde semester al met elkaar gecommuniceerd over het lezen van datajournalistiek-boeken. Cédric wilde iets met onderzoeksjournalistiek doen en werkte al met een datajournalist bij Omroep Zeeland. Stephanie begon vervolgens over datajournalistiek en boeken die daarover gingen. Zij gingen al aan de slag met lezen en in het vierde semester sloten wij (Eline, Karlijn en ik) ons ook aan bij ‘de club’. 

Boeken
De prioriteit lag bij het boek van Jerry Vermanen en Andrew Dasselaar: Handboek internetresearch & Datajournalistiek. We kozen hiervoor, omdat het naast datajournalistiek ook over internet research ging, het was vollediger, actueel en leuk geschreven. Uiteindelijk bleek het Handboek Datajournalistiekvan Henk van Ess en Hille van der Kaa aan het einde meer de diepte in te gaan. Maar het eerstgenoemde boek was de basis. 

Theorie
In het begin lag de focus op de theorie. Aangezien er bij datajournalistiek erg gedetailleerd wordt gewerkt, besloten we ons eerst echt goed te verdiepen in het vak: veel theorie doornemen en die dan later toepassen in de praktijk. Maar eerst wilden we ervoor zorgen dat we bewust wisten waar we mee bezig waren. Zo hebben wij ons in het begin beziggehouden met lezen en het bijwonen van meerdere lezingen in Perugia over data- en onderzoeksjournalistiek. Daarnaast hebben we meerdere workshops geregeld.

Workshops en boeken
– Workshop CBS in Deprez over open data, Statline, Query en Power BI
Bellingcat-bootcamp: geolocation, research, open data analyse
Bellingcat-lezing van oprichter Eliot Higgins
Basiscursus privacywetgeving (U)AVG en datalekken bij Universiteit Leiden (Handleiding Algemene Verordening Gegevensbescherming (UAVG)en delen uit het boek Journalist en recht; de praktijk belichtgelezen)
– Handboek Internetresearch & datajournalistiek(2018)
– Handboek datajournalistiek(2012)
– E-learning datajournalistiek van Jerry Vermanen

Lezingen in Perugia over data- of onderzoeksjournalistiek die ik heb bijgewoond
– From zero to hero: can investigative journalism be taught?
– The hidden frontline: threats against investigative journalism
– Witness VS. Forensics: the future of data-driven investigative reporting
– Inside the mind of a hacker: why all journalists need to care about digital security?
(- Investigative journalism: a global toolbox

Julie Angwin van The Markup vertelt over datajournalistiek in Perugia

Daarnaast hebben we contact met Pointer KRO-NCRV opgenomen naar aanleiding van hun social media posts en afleveringen om met hen samen te werken aan een van onze vraagstukken. Vanwege drukte mogen we in juli weer contact met hen opnemen. Ook hebben Stephanie en ik voor data treinen meerdere experts geraadpleegd: Pointer KRO-NCRV (overigens geen reactie), Devid Ilievski (onderzoeksmethoden) en Jeroen van de Nieuwenhof (datajournalist). 

Kennis uit de boeken (en workshops) die we in de praktijk hebben toegepast
Internet research & datajournalistiek:
– Werken met een hypothese, hoofd- en deelvragen.
– Goed inlezen in het onderwerp waar je je mee bezig gaat houden.
– Slim en veilig zoeken, onder andere door middel van booleaanse operatoren bij internetzoekmachines.
– Het belang van meerdere browsers (ook Bellingcat).
– Geolocation (ook Bellingcat).
– Deep web en open data-analyse (ook Bellingcat).
– Nieuwe sites ontdekt; zoals Reddit, Spokeo, Narcis. 
– De ethiek van scrapen. 
– Informatie structureren.
– Werken met Excel, bijvoorbeeld trendlijn, draaitabel, visualisatie, overtollige informatie weghalen (ook CBS).

Handboek datajournalistiek:
– Veel voorbeelden over datajournalistiek en daar hebben we van geleerd. 
– Oppassen met verbanden leggen en conclusies trekken. 
– Dataset controleren: betrouwbaar, juiste informatie?

De praktijk

Oefenen met data
Om onze kennis uit de boeken toe te passen in de praktijk, wilden we ons wegwijs maken door te oefenen met datasets die al beschikbaar waren. Zo had Stephanie al een lijst gemaakt met onderwerpen voor datajournalistiek die ze wilde behandelen. Daar viel bijvoorbeeld data treinen onder. Mirthe sloot zich daar ook een week later bij aan. Eline en Cédric wilden zich bezighouden met data over Nederlandse vliegvelden, maar zijn daar niet aan toegekomen. Dit kwam doordat ze zich direct bezig gingen houden met Duurzaam Bedrijfsleven. 

Mijn projecten
Data treinen
Duurzaam Bedrijfsleven, SDG’s
Geolocation oefenen
– DDBL (afgebroken)

Data treinen
Wat begon als oefening met een kant-en-klare dataset van Rijden de Treinen, veranderde al snel in een steeds groter wordend project. Samen met Stephanie heb ik gezwoegd om mijn vraagtekens wat betreft de cijfers in de dataset weg te halen. We liepen aan tegen bijzondere conclusies en hebben experts geraadpleegd die ons verder konden helpen. Uiteindelijk hebben we betrokkenen als NS en ProRail om reactie gevraagd. Nog steeds twijfelen we over bepaalde uitkomsten en dat is de reden dat het artikel achter een wachtwoord op mijn blog staat. Maar we zitten eraan te denken om nog een vervolgartikel te schrijven met een andere invalshoeken. Want we zitten met nog veel vragen… 

Duurzaam Bedrijfsleven, SDG’s
De eerste dag na de meivakantie gingen we langs bij Duurzaam Bedrijfsleven in Amsterdam. Afzonderlijk van elkaar deelden wij in tweetallen op de redactie onze ideeën over datajournalistiek. Na met elkaar te hebben gebrainstormd, kwam de content director een week later bij ons langs. Daar hebben we onze ideeën gepitcht en al snel kwamen we uit bij data van het CBS over SDG’s in Nederland. Hier hebben we een maand aan gewerkt en meerdere experts zoals het CBS en economen benaderd. Ondertussen hebben we contact gehad met Duurzaam Bedrijfsleven en zijn we meerdere keren op de redactie langsgekomen voor een update. Een artikel en een Infographic zijn het resultaat van deze samenwerking.

Geolocation
In het Handboek Internetresearch & datajournalistiekwerd er aandacht besteed aan geolocation. Maar pas na het bijwonen van de Bellingcat-bootcamp op 10 mei wilde ik het gaan uitproberen in de praktijk. Meerdere oefensessies volgden en we vormden met z’n vieren een echt team dat stuk voor stuk een foto gingen analyseren. Het is erg bevredigend om met goed speurwerk de precieze locatie te vinden van een foto. 

DDBL (afgebroken)
Midden februari benaderde ik mensen van de minor Data Driven Business Lab (DDBL in Eindhoven) om een eventuele samenwerking aan te gaan. Er ontstond een groep binnen Condor met datajournalistiek-geïnteresseerden. Na een interne meeting zijn we begin maart langsgegaan bij DDBL. Daar hebben we (in het Engels, vanwege buitenlandse studenten) gebrainstormd over onderwerpen. Door de drukte met andere projecten, besloot ik terug te stappen als contactpersoon. Uiteindelijk veranderde het onderwerp van de samenwerking naar iets wat voor ons niet meer datajournalistiek-gerelateerd was, namelijk het bouwen van een neutraliteitstool in het Engels. We hebben afzonderlijk van elkaar besloten om uit het DDBL-project te stappen op 14 maart. Het is achteraf een goede keuze geweest, want daardoor hebben we op dat moment onze aandacht specifiek kunnen richten op datajournalistiek. (Overigens is in de laatste weken de overgebleven DDBL-groep aan de slag gaan met het scrapen van data van Burgernet en dat valt onder datajournalistiek. Maar toen wij eruit stapten in maart, vond ik dat we te veel afweken van het oorspronkelijke plan en dat het steeds minder met datajournalistiek te maken had.) 

Op de redactie bij Duurzaam Bedrijfsleven

Kennis delen
We hebben elke dinsdag onze vorderingen met elkaar gedeeld, zowel in de kleine als in de hele groep van Condor. We hebben meerdere keren onze kennis gedeeld in de groep: de CBS-workshop, theorie uit de boeken, Bellingcat-bootcamp en de UAVG. Daarnaast hebben we aan de DDBL-groep verteld over de ethiek van scrapen.

Onze toekomst…
Door de samenwerkingen van dit halfjaar zijn we beter op elkaar ingespeeld. We zijn eerlijk naar elkaar toe, vullen elkaar aan en hebben respect voor de ander. We merken dat er een markt is voor datajournalistiek en een behoefte aan datajournalisten. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de lezingen van Perugia, de informatie in de boeken, het nieuwe programma Pointer KRO-NCRV, nieuwsorganisaties die zich steeds meer bezighouden met cijfers, de enthousiaste reactie van Duurzaam Bedrijfsleven op ons voorstel en de opmerking van Hans de Ruiter van het CBS: “Als je kan programmeren en journalistiek inzicht hebt, dan heb je goud in handen.” Als we in februari weer bij elkaar komen na onze minor, willen we onze kennis van datajournalistiek misschien toepassen in ons eigen datajournalistieke bedrijf. We hebben zelfs al een mogelijke naam: Data Bewijst. Verder is er een mogelijkheid dat we gaan samenwerken met de politie. Naar aanleiding van de Bellingcat-bootcamp wil de politie eventueel samenwerkingen aangaan met ‘burgers’ wat betreft open data-analyse. Wij hebben een mail gestuurd met onze werkzaamheden van afgelopen halfjaar en kregen een enorm enthousiaste reactie terug van de politie in Utrecht: domeingroep burgeropsporing. Wordt vervolgd…

Tijdlijn

Om alles even op een rijtje te zetten, is hier een interactieve visualisatie in de vorm van een tijdlijn van dit semester.

Competenties

  • Publieksgerichtheid: We hebben een platform waar onze producties gepubliceerd worden (Duurzaam Bedrijfsleven). We hebben via Facebook contact gehad met de specifieke doelgroep van Duurzaam Bedrijfsleven om feedback te krijgen over ons artikel. Daarnaast hebben we voor verschillende doelgroepen gewerkt met meerdere projecten. 
  • Reserach: We hebben verspreid over het halfjaar kennis opgedaan uit twee boeken, workshops, lezingen en die kennis doorgegeven aan anderen en in de praktijk toegepast. We hebben ook meerdere invalshoeken bij het actuele onderwerp SDG’s bedacht. Op basis van mondelinge interviews besloten we welke informatie (in)relevant is voor onze producties. 
  • Produceren: We hebben meerdere complexe producties gemaakt op de lange termijn. Dit geldt voor zowel data treinen aan Duurzaam Bedrijfsleven. We hebben dit voor Duurzaam Bedrijfsleven gedaan met aansturing van onze opdrachtgever/content director. De Nederlandse taal hebben we afgestemd op het specifieke publiek van Duurzaam Bedrijfsleven (hoogopgeleide mensen in het bedrijfsleven met kennis van economisch jargon). 
  • Vernieuwen: We denken na over een eigen bedrijf waarbij we de vernieuwende wijze van datajournalistiek toepassen die aansluit bij de vraag uit het mediaveld. Op deze manier weten we ook wat de (freelance)markt ons kan bieden.
  • Reflecteren: Door middel van een literatuuronderzoek voor onszelf (datajournalistiekboeken,  SDG’s en economie) hebben we een visie kunnen formuleren over datajournalistiek. Bijvoorbeeld dat we alleen in noodgevallen willen scrapen, omdat het ethisch niet verantwoord is. We weten dat er bij de UAVG uitzonderingen zijn, zolang je maar in het maatschappelijke belang denkt. 

De basis van deze reflectie heb ik samen met Cédric Broodman, Stephanie Roggekamp en Eline Teunissen geschreven. Ik heb het aangepast en aangevuld zodat alles wat er in staat volledig is.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.