- Evenementen, informatie en colleges

Festival de Ondernemende Journalist

Vrijdag 27 september vond het Festival de Ondernemende Journalist plaats in Utrecht. Professionals uit de journalistieke wereld kwamen bij elkaar om te discussiëren over de problemen en eventuele oplossingen van de journalistiek, met de focus op ondernemerschap. Samen met Cédric woonde ik het NVJ-festival bij. We werden ook geïnterviewd voor de aftermovie; die video staat hieronder.

1. Het vertellen van een verhaal 

Jake Halpern – Pullitzer-prijswinnaar

Het verhaal bepaalt of je productie lukt. De vorm maakt hierbij niet uit, het gaat om de inhoud. Jake: “Om een goede kippensoep te maken, moet je ook een lekkere kip hebben. Het is belangrijk dat je elektriciteit voelt bij een verhaal.” Maar hoe ga je je verhaal op de juiste manier vertellen? Storytelling is hierbij belangrijk. Is het mysterieus? Heeft het een goede spanningsboog (narritive tension).

Stel: je hebt het publiek van The New Yorker. Maar hoe vertel je hetzelfde verhaal aan een zesjarig kind? Dat zorgt vaak voor nieuwe inzichten, je maakt het simpeler. Als je het niet kunt vertellen aan een kind dan is het:
A. of geen goed verhaal.
B. je vertelt het niet op de juiste manier. 

Vertel een verhaal in verschillende vormen, combineer. Op die manier krijg je extra betaling voor verschillende producties bij één verhaal. Het is ook een goede oefening: hoe kan je hetzelfde verhaal vertellen die voor verschillende soorten vormen geschikt is?

Geld
– Als je gelooft in het verhaal, maar niet genoeg geld krijgt, denk dan: misschien leidt het tot andere dingen. 
– Geluk en timing zorgen ook voor een succes van je verhaal. 
– Als freelancer ben je zo losgekoppeld van de rest van de media en je bent kwetsbaarder. Het zorgt voor economische onzekerheid, maar je hebt wel de hustle. Je bent altijd in staat om het verhaal op een andere manier te vertellen. 

De publicatie van een verhaal
– Het is oké als je verhaal niet uitkomt in de manier waarop je van tevoren wilde. Het gebeurt nu eenmaal.
– Soms zijn mensen de verhalen ‘zat’ en niet meer betrokken: het is te veel op het nieuws geweest. Neem het vluchtelingenprobleem als voorbeeld. Mensen kijken er niet meer naar. Hoe kan je ervoor zorgen dat je verhaal toch op een goede manier overkomt en meerdere doelgroepen aanspreekt? Kies een andere vorm: strip etc. 

Tips over hoe je jezelf moet opstellen tegenover interview-kandidaten die je meerdere keren gaat spreken voor een grotere productie: 
Bouw vertrouwen op voor de lange termijn-relatie: vertel over jezelf. Laat zien dat je een persoon bent en niet alleen een journalist. Wees altijd transparant naar je interview-kandidaat toe. Onderhandelen over quotes is niet optimaal, maar soms is het nodig. Je wil niet dat de boel ontploft (in de privésituatie van de interview-kandidaat) na de publicatie van je verhaal. Kijk wat er mogelijk is om bij de waarheid te blijven, maar om ook geen relaties op te blazen. Heb respect en eer voor elkaar. 

Jake Halpern

2. Documentairemakers over ondernemerschap

Ilse & Femke van Velzen (IFproductions)

Ngo’s (Niet-Gouvernementele Organisaties) geven fondsen. Dat is dan direct in een kader. Het is minder journalistiek, maar wel geschikt voor documentairemakers. Je moet transparant blijven naar de Ngo’s en je publiek toe, dan word je minder in een hokje geplaatst. 

Ilse en Femke zijn een tweeling en zitten vaak op dezelfde lijn: “De film komt er als wij beiden een goed gevoel erbij hebben, met of zonder geld. We zijn flexibel, omdat we zowel de producent als regisseur zijn.” Hierdoor kunnen ze al vooruitwerken, zelfs zonder geld. 

Ilse en Femke van Velzen

3. Hoe blijf je onafhankelijk? 

Evert Nieuwenhuis, Mark van Baal, Fréderike Geerdink en Yasmina Aboutaleb, Hadassah de Boer

Geld
– Onafhankelijkheid: wie betaalt jou? Wees er transparant over. 
– Evert Nieuwenhuis verdiende nog geen €2000 bruto per maand. Hij werkte toen bij De VolkskrantDe CorrespondentVrij Nederland (betaalde nog redelijk). Maar bij De Correspondent kreeg hij maar 15 euro per uur uitbetaald. Hier kon hij zijn gezin niet van onderhouden.
– Als je je specialiseert, verdien je vaak beter. Je werkt beter en makkelijker. Allround werkt niet altijd. Misschien zijn er wel te veel mensen die zich zo allround profileren. 
– Het probleem zijn simpelweg de tarieven van de huidige journalistiek, het sluipt er langzaam in. Maar vaak hebben journalisten het ervoor over, want ze willen een verhaal vertellen. De journalistiek behoort tot de creatieve sector. Door dan af en toe voor een bedrijf een commerciële klus te scoren, kun je rondkomen. Maar je moet niet alleen inzetten op het geld, maar ook op het opbouwen van je netwerk, naamsbekendheid en andere relaties. Projectmatig werken is een mogelijkheid. Denk aan moderators en live-interviews tijdens evenementen. Zodra je van dit soort klussen (financieel) afhankelijk wordt, dán moet je oppassen met je onafhankelijkheid. 

Commercie en journalistiek
– De scheiding tussen redactie en commercie moeten gescheiden blijven. 
– Waar je voor schrijft is, een ander domein dan waaróver je schrijft. Commercieel en journalistiek moeten gescheiden houden. Een krant wil graag input in wat je gaat doen (“Zou het niet leuk zijn om ook nog dit eraan toe te voegen of dit te veranderen?” etc.). Dit willen ze zowel voor- als achteraf.
– Het is geen probleem dat je journalistiek en bedrijfsjournalistiek allebei doet, zolang het niet door elkaar gaat lopen.
– Als je voor jezelf kunt uitleggen dat je onafhankelijk bent, dan is het goed. Dit houdt in dat je kan schrijven wat je wil schrijven.

Kritisch denken
– Fréderike: “Je moet streven naar dat je wordt gerespecteerd als journalist, dat je macht hebt. Dat gaat door kritisch denken. In Nederland zitten veel journalisten bij de machthebbers op schoot.” 
– Als je instructies krijgt over zaken die je (niet) moet/mag vragen, pas dan op. Zodra je van dit soort klussen (financieel) afhankelijk wordt, dán moet je oppassen. 
– Sheila Sitalsing: “Het is fantastisch om dingen te publiceren die anderen niet gepubliceerd willen hebben.”

De panelleden discussiëren over journalistieke onafhankelijkheid.

4. Ondernemerschap

Annemarie van Gaal

Rijkdom hoeft niet je einddoel te zijn. Maar ondernemerschap is niet alleen een mooi verhaal maken, het is ook geld verdienen. Geld verdienen is als een soort gereedschap, zie het niet als doel, maar als middel. Met ondernemerschap is het de bedoeling dat je elk jaar je omzet vergroot, zo blijf je groeien. 

Er zijn twee soorten ondernemers:
– “Ik maak een perfect product. Ik weet precies wat mijn markt is. Maar als er iets fout gaat, ligt het niet aan mij.” Zij zijn het meest gepassioneerd door hun vak. (In plaats van faillissement noemt Annemarie het een ‘passieval’.)
– “Ik kan een product maken, maar ik weet niet of dat verkoopt op de markt. Ik laat me graag leiden door de markt/afnemers.” Zij zijn beter bestand tegen elke marktverandering/crisis. 

Mooie uitspraken van Annemarie:
– Een ondernemer denkt vaak in oplossingen. 
– Zonder onafhankelijke journalistiek is er geen democratie. Daardoor weten mensen niet welke kant ze op moeten gaan/politieke partij kiezen. 
– Je moet zelf kiezen om gekozen te worden. Vaak ben je beter in iets en vind je dat leuk. Specialiseren/profileren is belangrijk: maak iets jouw community. Je mag soms een beetje arrogant zijn om je persoonlijkheid en karakter te tonen. 
– Denk ook internationaal. 
– Een goede ondernemer koestert de opdrachtgever (ook inspelen op privéleven). Daardoor weet dat de opdrachtgever dat je met hem bezig bent en word jij ‘top of mind’. 
– Je bent niet schaalbaar als je uurtje-factuurtje doet. Zorg ervoor dat je het voor anderen kunt uitdragen. 
– Journalisten onderschatten zichzelf. Je zit hier om beter te worden en probeer uit te dragen dat je het waard bent. 
– Abonnement zijn trendy: vaste kosten kunnen gedekt worden, voordeeltjes geven (“je mag dag en nacht bellen”, niemand die het doet), korting geven op uurtarieven. Doe het net als een winkel, principes van Robert Cialdini toepassen. 

5. Datajournalistiek

Wouter van Dijke (RTL Nieuws)

Datajournalistiek is heel breed: denken in cijfers en die vertalen naar een verhaal. Maar onthoud: begin bij het verhaal en niet bij de cijfers.
Datajournalistiek valt onder onderzoeksjournalistiek. Bij RTL zitten de datajournalisten op de onderzoeksredactie.

Stappenplan voor het maken van een datajournalistieke productie:
1. Ga tellen: het gebruik van een getal. Waar staat het cijfer voor? Hé, dat is interessant, zit hier een verhaal achter? Gebeurt met nieuwsgierigheid en verbazing. Je kunt van alles vinden. Zorg ervoor dat je geen dubbelheden hebt. 
Google Alerts: krijg je binnen via de mail. Lexis Nexis, Blendle, Journa. 
2. Ga rekenen. Gebruik de mogelijkheden van Excel.
3. Breng het dichtbij. Vaak zijn cijfers abstract, maar maak het dichtbij voor je publiek. datawrapper.de en localfocus helpen hierbij.
4. Vertaal een getal. Hoe kan je het inzichtelijk maken? Grote getallen zijn moeilijk en komen niet binnen bij het publiek. Het is lastig als je niet iets aan jezelf kan spiegelen. €2500 is salaris, €25.000 een auto, €250.000 een huis. Wat is dan 2,5 miljoen? Of 2,5 miljard? 
Metafoor: De gewone man raapt vanaf 20 cent een muntje op. In verhouding qua vermogen: voor Bill Gates is dat pas vanaf €45.000. Je vertaalt het terug naar de menselijke maat. Je maakt het begrijpelijk voor je publiek, je biedt perspectief. 
5. Vraag om een nieuw getal. Allerlei organisaties hebben cijfers, van overheid tot bedrijven. Verbaas je je ergens over? Wat ga je ermee doen? Voorbeeld: de SVB kindernamen, naamsveranderingen etc. Bij de KVK heeft mogen journalisten cijfers (waaronder jaarrekeningen) gratis opvragen.

Mensen geven om cijfers als:
– ze zich er iets bij voor kunnen stellen.
– het ze raakt.
– ze erover kunnen praten
– kortom: als het dichtbij komt
– zoek cijfers bij dingen die jij interessant vindt in plaats van andersom. Loop je tegen limieten op? Kijk dan naar data-analyse, Excel, scrapen etc.

Wouter van Dijke

6. Zeven manieren om je journalistieke integriteit te verliezen

Sheila Sitalsing

Wat is een journalist en wat niet? Wat is een ondernemende journalist? Wanneer gaat het ten koste van journalistieke integriteit? Dit moet duidelijk geformuleerd worden. Volgens Sheila is dit het geval wanneer je niet meer de waarheid dient. Het moet kloppen, geen flauwekul van verkopers. Er is een enorme behoefte bij het publiek aan de waarheid. 

– We beloven te veel, we leveren te weinig. 
– Opsomming: overzichtelijk, aantrekkelijk, oneven getallen, staat er iets groots op het spel? 
– Niet alle journalisten voldoen aan dezelfde normen als ‘journalist’. Hierdoor tast het iedereen in deze sector aan. Er ligt een grote verantwoordelijkheid bij de opdrachtgevers, ook qua ethische kwesties. 
– Merkjournalisten: reclame wordt gekoppeld aan de journalistiek. Dit is geen journalistiek. 
– Mediatraining: mensen leren hoe ze zich kunnen wapenen tegen journalisten. 
– Zoek de waarheid en geen verdienmodel. 

Omslagfoto: Sebastiaan ter Burg

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.